Welk filterbakje past bij jouw espressomachine?

Het filterbakje is een onderdeel waar bijna niemand naar kijkt, terwijl het voor een groot deel bepaalt of je een goede espresso kunt maken. Bij de meeste instapmachines zit er standaard een bakje in dat je juist tegenhoudt. Hieronder lees je hoe je herkent wat jij hebt, welke maat je nodig hebt, en wanneer het tijd is om over te stappen.

In het kort

Er zijn twee soorten filterbakjes. Bijna elke instapmachine komt met een dubbelwandig bakje dat kunstmatig druk opbouwt en daarmee je fouten verbergt. Wil je echt leren afstellen, dan stap je over op een enkelwandig bakje in de juiste maat. Voor de meeste machines is dat 18 gram. Een duurder precisiebakje heb je pas nodig als je molen, je techniek en je smaak al op niveau zijn.

Wat een filterbakje doet

Het filterbakje is het ronde metalen bakje dat in je portafilter klemt. Je doet er de gemalen koffie in, drukt die aan tot een vlakke puck en klikt de portafilter in de zetgroep. De machine perst er vervolgens onder hoge druk heet water doorheen.

De weerstand die je nodig hebt voor een goede extractie komt van de aangedrukte koffie zelf, samen met de gaatjes in de bodem. Klopt die weerstand, dan lost het water de smaakstoffen gelijkmatig op en krijg je een gebalanceerde espresso. Klopt hij niet, dan loopt je shot te snel of te traag en smaakt hij zuur of bitter. Het type bakje bepaalt of jíj die weerstand zelf in handen hebt met hoe je de maalgraad en je puck voorbereiding aanpast, of dat het bakje het werk voor je doet.

Enkelwandig of dubbelwandig

Dit is het verschil dat er echt toe doet.

Het dubbelwandige bakje: wat je meestal krijgt

Bijna elke instapmachine wordt geleverd met een dubbelwandig bakje, ook wel een pressurized bakje genoemd. Je hebt het dus niet gekozen, het zat er gewoon in.

Zo’n bakje heeft een tweede bodem met maar één klein gaatje, of een plastic ventiel aan de onderkant. Daardoor bouwt het zelf druk op, hoe grof of fijn je koffie ook gemalen is. Het is bedoeld voor voorgemalen supermarktkoffie, zodat je toch een shot met een schuimlaag krijgt.

Die schuimlaag bestaat alleen uit lucht, opgeklopt door dat ene gaatje, en heeft niets met echte crema te maken. Als je dit bakje gebruikt, verbergt het al je fouten, ongeacht hoe je de espresso voorbereidt. Je maalgraad kan er flink naast zitten en je voorbereiding kan slordig zijn, terwijl de shot er hetzelfde uitziet. Je proeft wel dat het vlak en waterig is, maar je komt niet te weten waarom. Zo blijf je hangen op hetzelfde niveau.

Het enkelwandige bakje: waar je naartoe wilt

Een enkelwandig bakje heeft een egaal veld van honderden gelijke gaatjes en verder niets. De koffie doet bij zo’n bakje al het werk: jouw maalgraad en jouw tamp bepalen de weerstand.

Dat vraagt wel iets van je. Je hebt een molen nodig waarmee je de maalgraad kunt afstellen, plus verse bonen. In ruil krijg je eerlijke feedback: maal je te grof, dan proef je dat meteen, en een ongelijke verdeling straft de shot je af met een zure en bittere smaak tegelijk. Precies die feedback heb je nodig om beter te worden.

Zo herken je wat je hebt

Haal het bakje uit je portafilter en draai het om. Zie je één gaatje in het midden, of een plastic klepje, dan heb je een dubbelwandig filterbakje. Zie je over de hele bodem een egaal patroon van kleine gaatjes, dan is het een enkelwandig filterbakje. Vaak staat het ook op de doos of in de handleiding, als “dual wall” of “pressurized” tegenover “single wall”.

Heb je een dubbelwandig bakje?

Overstappen op een enkelwandig bakje is dan meestal de grootste vooruitgang die je kunt maken voor je geld, maar alleen als je molen het waard is.

Heb je een goede molen die je fijn kunt afstellen, koop dan meteen een enkelwandig bakje in de maat die bij je machine hoort. Heb je nog geen echte molen, of maal je met een goedkoop apparaat of voorgemalen koffie, dan doet een enkelwandig bakje niks voor je. Je krijgt dan een slechte shot zonder schuim. Zorg in dat geval eerst voor een goede molen, want die weegt zwaarder dan de machine zelf.

Welke maat heb je nodig?

Eerst: welke portafiltermaat heeft je machine?

De diameter van je portafilter bepaalt welke bakjes passen. Er zijn drie gangbare maten.

• 58 millimeter. De professionele standaard, en de maat van zo goed als elke serieuze machine. Daaronder vallen de Rancilio Silvia, de Gaggia Classic Pro Evo, de Lelit MaraX en machines van ECM, Profitec en Rocket.
• 54 millimeter. De maat van Sage en Breville, zoals de Bambino, de Barista Express, de Barista Pro en de Barista Touch.
• 51 millimeter. De handmatige modellen van De’Longhi, zoals de Dedica en de La Specialista.

Weet je het niet zeker, dan vind je de maat in de handleiding of op de productpagina van je machine. Je kunt ook de binnenkant van je portafilter opmeten met een liniaal.

Dan: hoeveel gram

Het getal op een filterbakje is de hoeveelheid gemalen koffie waarvoor het is ontworpen. Voor een 58 millimeter machine is 18 gram de standaard voor een dubbele shot. Daar zijn de meeste recepten en molens op afgestemd, en ook het afstel-recept dat bij elke zak EasyBeans zit. Begin daar.

Je komt ook 15, 16, 20 en 22 gram tegen. Een kleiner bakje geeft een lichtere dubbele, een groter bakje een steviger kop, maar 18 gram is voor bijna iedereen de juiste keuze. Machines met een 51 of 54 millimeter portafilter komen meestal met een kleiner bakje. Past 18 gram niet, dan gebruik je gewoon minder koffie in dezelfde verhouding als je recept.

Zo weet je wat je nu hebt

Vaak staat het aantal gram aan de buitenkant in de bodem gestempeld. Staat er niets, dan weeg je hoeveel gemalen koffie er in past tot een paar millimeter onder de rand. Dat is ongeveer je maat.

Kun je een ander bakje kopen?

Ja, zolang de diameter klopt en het bakje qua hoogte in je portafilter past. Binnen dezelfde diameter kun je meestal een paar gram omhoog of omlaag, bijvoorbeeld van 18 naar 20 gram.

Groter gaat niet eindeloos. Een te hoog bakje past niet in de portafilter, en te veel koffie laat de natte puck tijdens het zetten tegen het douchescherm drukken. Dan breekt de puck en loopt je shot ongelijk. Blijf daarom dicht bij 18 gram op een 58 millimeter machine. Heb je alleen een kleiner bakje en past een grotere niet, dan is dat geen probleem: minder koffie in dezelfde verhouding geeft een iets kleinere shot met dezelfde smaak.

Standaardbakje of precisiebakje?

Het bakje dat bij je machine zat, of een eenvoudig los enkelwandig bakje, is voor bijna iedereen genoeg.

Daarnaast bestaan er precisiebakjes van merken als IMS en VST, met strakker geboorde gaatjes en een gelijkmatiger patroon. Het verschil in de espresso is er, maar het is klein.

Koop pas een precisiebakje als je licht gebrande koffie zet, je molen en je voorbereiding al kloppen, en je de kleine smaakverschillen ook echt proeft. Drink je vooral een medium of donker gebrande espresso, of een cappuccino of latte, dan verandert het niets merkbaars en is het weggegooid geld.

Je filterbakje schoonhouden

Koffievet en fijne deeltjes verstoppen de gaatjes na verloop van tijd, en dan wordt je doorloop ongelijk en je smaak muf. Spoel het bakje na elke sessie om en week het ongeveer eens per maand in heet water met een reinigingsmiddel voor espressomachines. Backflush je machine daarnaast wekelijks met het derde bakje dat je waarschijnlijk ook hebt gekregen: de blindfilter, het bakje zonder gaatjes. Dat gebruik je alleen om de zetgroep schoon te spoelen, nooit om koffie te zetten.

Een bakje met een deuk in de bodem, een verbogen rand of gaatjes die verstopt blijven na een grondige schoonmaak, vervang je.

Veelgestelde vragen

Welke portafiltermaat heeft mijn machine?

De meeste serieuze machines gebruiken 58 millimeter, waaronder Gaggia Classic, Rancilio Silvia, Lelit, ECM, Profitec en Rocket. Sage en Breville gebruiken 54 millimeter. De handmatige De’Longhi-modellen gebruiken 51 millimeter. Twijfel je, kijk dan in de handleiding of meet de binnenkant van je portafilter op.

Hoe weet ik of ik een dubbelwandig bakje gebruik?

Draai het bakje om. Eén gaatje in het midden of een plastic klepje betekent dubbelwandig. Een egaal veld van honderden kleine gaatjes over de hele bodem betekent enkelwandig. Een dubbelwandig bakje geeft altijd een dikke schuimlaag, ook met slechte of oude koffie.

Kan ik zomaar een groter filterbakje kopen?

Alleen als de diameter gelijk is en het bakje in je portafilter past. Binnen dezelfde diameter kun je meestal een paar gram omhoog of omlaag. Ga je te groot, dan raakt de natte koffiekoek het douchescherm en loopt je shot ongelijk.

Wat is dat derde bakje zonder gaatjes?

Dat is de blindfilter. Je gebruikt hem alleen om je machine schoon te maken met backflushen, bij machines met een driewegventiel. Je kunt er geen espresso mee zetten.

Heb ik een precisiebakje nodig?

Voor de meeste mensen niet. Een precisiebakje van IMS of VST geeft een klein verschil dat je pas proeft als je molen, je techniek en je bonen al op niveau zijn. Bij licht gebrande koffie en veel experimenteren kan het de moeite waard zijn, en anders niet.

Bronnen

• James Hoffmann, The World Atlas of Coffee, tweede editie (2018). Over extractie en de rol van maling en filterbakje bij espresso.
• Scott Rao, The Professional Barista’s Handbook (2008). Over filterbakjes, dosering en puckvoorbereiding.
• Barista Hustle, baristahustle.com. Tests en uitleg over enkelwandige bakjes, precisiebakjes en gaatjespatronen.

Tot slot

Het filterbakje kiest zich grotendeels vanzelf. Je machine bepaalt de diameter, en 18 gram is voor de meeste mensen de juiste maat. De enige echte keuze die je maakt, is of je van het dubbelwandige bakje afstapt. Doe dat zodra je een molen hebt die het verdient. Bij elke zak EasyBeans zit een recept dat uitgaat van 18 gram, zodat je meteen weet of jouw bakje past.